25 fouten in toekomstverkenning: hoe organisaties hun blik op de toekomst ruïneren

Engelse versie (English version): 25 Foresight Mistakes: How Organizations Ruin Their View of the Future
Fouten in toekomstverkenning liggen zelden aan de methode. De meeste organisaties die zich in de toekomst vergissen, hadden de data, het budget en slimme mensen aan tafel. Wat faalde, was het gedrag: naar wie er geluisterd werd, wat er gezegd mocht worden, hoe ver vooruit iemand wilde kijken en wat er daarna met de bevindingen gebeurde. In 2011 bracht ik 25 van die gedragingen samen in een boek. Deze pagina zet ze allemaal op een rij, elk met de correctie.
In het kort
- Wat dit is: de volledige lijst van 25 gedragingen uit How to Predict the Future…and WIN! (Wallingford Press, 2011), elk met de correctie en de waarde die ik er in het boek aan koppelde.
- Wie ze begaat: in de woorden van het boek: “niemand is onschuldig, van ministers en topbestuurders tot stagiairs, en zelfs wij, toekomstconsultants.”
- Hoe ze zich groeperen: in vijf families. Waar je kijkt, wie er aan tafel zit, politiek en ego, tijd en verbeelding, en opvolging.
- Hoe je de lijst gebruikt: als audit. Toets uw laatste strategie- of foresightproject eraan voordat u aan het volgende begint.
- Verder lezen: elke rij verwijst naar een uitgebreidere gids als we die gepubliceerd hebben.

Waar de lijst vandaan komt

How to Predict the Future…and WIN! is een satire op het boek over bedrijfsstrategie. De verteller is dr. P. Hughes Egon, een fictieve “wereldberoemde futurologische predictoloog” die 25 tips geeft om de toekomst te voorspellen. Elke tip is echt gedrag dat ik de planning van een klant had zien schaden, gebracht alsof het een goed advies was.
Egon is niet op één persoon gebaseerd. In het boek beschreef ik hem als “het collectieve id van de legioenen pseudo-intellectuelen in dure pakken die in de openbaarheid het woord ‘toekomst’ gebruiken om vol vuur de status quo te beschrijven”. Na elke tip antwoordde ik met wat het boek de visie van toekomstintelligentie noemt, “mijn filosofie van rationele, op data gebaseerde toekomstverkenning”, en met één positieve waarde die een organisatie nodig heeft om de fout niet meer te maken.
De tabellen hieronder geven Egons tip, mijn correctie en de waarde, vertaald uit het boek. Egons tips zijn dingen die je niet moet doen.
Familie 1: waar je kijkt
Deze zes fouten vernauwen het bewijs al voordat de analyse begint.
| # | De fout (Egons tip) | De correctie | De waarde | Meer weten |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Luister uitsluitend naar de grote media | “Gezag staat op een keerpunt” | Openheid voor alle stemmen | Trendanalyse (in het Engels) |
| 5 | Laat valse cijfers het winnen van echt inzicht | “Kwalitatieve analyse is niet optioneel” | Filosofie | |
| 11 | Vertrouw op technologie en business; negeer cultuur, samenleving en filosofie | “De toekomst wordt door veel meer bepaald dan alleen door het bedrijfsleven.” | Holistisch denken | STEEP-analyse |
| 13 | Haal al uw bronnen uit één land, bij voorkeur uw eigen land | “Je kunt de mondiale toekomst niet bestuderen terwijl je het grootste deel van de wereld negeert.” | Kosmopolitisme | OSINT in vreemde talen |
| 16 | Vergelijk nooit met de geschiedenis! Die sukkels hadden niet eens computers! | “Toekomstonderzoek is onmogelijk zonder waardering voor het verleden.” | Gedeelde menselijkheid | Elke nieuwe technologie belooft wereldvrede (in het Engels) |
| 21 | Verwar sexy met belangrijk | “De toekomst is eerder rauw en praktisch dan sexy.” | Volwassenheid | Risico in de toeleveringsketen (in het Engels) |
Tip 5 verrast mensen met een kwantitatieve inslag. Indicatoren zijn nuttig. De fout is een getal als begrepen te beschouwen omdat het een getal is. De toets die het boek voorstelt voor een jonge analist met een hoofd vol spreadsheetkolommen is één vraag: wat stellen deze cijfers in werkelijkheid voor?
Familie 2: wie er aan tafel zit
Deze vier fouten bepalen wiens toekomst onderzocht wordt en wiens toekomst genegeerd wordt.
| # | De fout (Egons tip) | De correctie | De waarde | Meer weten |
|---|---|---|---|---|
| 3 | Onderschat nieuwe concurrentie en randspelers | “Je weet nooit wie of wat ontwrichtend kan zijn.” | Oog voor het zwakke signaal | Toekomstige concurrenten (in het Engels) |
| 14 | Verspil geen tijd aan individuen of kleine groepen | Het antwoord van het boek is een grap: dit is opnieuw tip 3, omdat uitgevers van dikke boeken houden. | Beknoptheid | Toekomstige concurrenten (in het Engels) |
| 17 | Nodig geen jongeren, armen, kunstenaars of andere afwijkende meningen uit aan tafel | “Vergeet de belanghebbenden niet.” | Inclusiviteit | Het toekomstwiel (in het Engels) |
| 20 | Ga ervan uit dat toekomstige generaties uw waarden, vooroordelen, bijgeloof en verlangens delen | “De mensen in uw toekomstscenario’s zullen waarschijnlijk niet denken zoals u.” | Afstand |
Het voorbeeld van het boek bij tip 3 is Nokia. Voordat het een fabrikant van mobiele telefoons was, was het een Fins conglomeraat dat onder meer rubberlaarzen en kabelisolatie verkocht. Toen zijn grootste klant, de Sovjet-Unie, instortte, zette Nokia het bedrijf in op mobiele telefoons. Zoals ik in het boek schreef, zeiden de medewerkers concurrentie-informatie van Motorola later dat het niet bij hen was opgekomen dat een Noordse laarzenfabrikant hen ongemerkt kon naderen. Wie over toekomstige concurrentie praat, noemt meestal de bedrijven die hij al vreest.
Familie 3: politiek en ego
Deze zeven fouten hebben niets met de toekomst te maken. Ze gaan over de mensen in het gebouw.
| # | De fout (Egons tip) | De correctie | De waarde | Meer weten |
|---|---|---|---|---|
| 2 | Stel interne politiek boven externe data | “Omarm de lange termijn.” | Open dialoog | Waarom organisaties waarschuwingssignalen negeren (in het Engels) |
| 6 | Richt u alleen op positieve informatie; straf de negatievelingen | “Schiet de boodschapper niet neer” | Objectieve analyse | Waarom organisaties waarschuwingssignalen negeren (in het Engels) |
| 7 | Spot, spot, spot! | “Nederigheid doet pijn, arrogantie is dodelijk.” | Respect | Waarom organisaties waarschuwingssignalen negeren (in het Engels) |
| 8 | Beoordeel de waarschijnlijkheid van voorspellingen naar het charisma van wie ze brengt | “Nuchtere analyse hoort de kern van uw plannen te zijn.” | Inhoud boven vorm | Hoe beoordeel je een voorspelling (in het Engels) |
| 15 | Vat het persoonlijk op! Maak uw ego de ster van elke toekomstvisie | “Begrijp de emotionele reactie van wie door uw foresightwerk geraakt wordt.” | Proces boven inhoud | |
| 18 | Begin met de conclusie in gedachten en duw alle informatie die kant op | “Laat de data de beslissing sturen of doe geen moeite” | Kritisch denken | Analyse van concurrerende hypothesen |
| 24 | Vat het persoonlijk op als uw collega’s uw toekomstbeeld niet meteen geloven | “Onderbouw de noodzaak van verandering” | Begrip voor de complexe psychologie van de mens | Foresight communiceren (in het Engels) |
De correctie bij tip 2 klinkt vreemd tot je in de vergadering hebt gezeten. Praten over de lange termijn geeft een verdeeld directieteam een manier om op te houden met ruziën over zichzelf. In het boek stelde ik de vraag zo: “Mensen, laten we onszelf even vergeten: waar gaat de landbouw naartoe?”
Familie 4: tijd en verbeelding
Deze vijf fouten krimpen de toekomst tot ze op het heden lijkt.
| # | De fout (Egons tip) | De correctie | De waarde | Meer weten |
|---|---|---|---|---|
| 4 | Plan op basis van één scenario | “Niets is krachtiger dan flexibiliteit en veerkracht.” | Openheid voor verandering | Scenarioplanning (in het Engels) |
| 9 | Vergelijk het huidige moment met de jaren tachtig | “De aannames van het verleden passen niet bij de toekomst.” | Brede historische visie | |
| 10 | Wacht op volledige informatie voordat u concludeert, beslist en handelt | “Als u wacht op kwantitatieve, absoluut gezaghebbende, gepolijste informatie, bent u failliet voordat die er is.” | Moed | Inlichtingen zitten er altijd naast. Beslis toch. (in het Engels) |
| 12 | Zeg dat u 20 jaar vooruitkijkt, maar bestudeer vandaag | “Nep-toekomstverkenning is schadelijker dan helemaal geen.” | Intellectuele strengheid | Strategische toekomstverkenning (in het Engels) |
| 22 | Suggereer nooit dat het hele model aan het veranderen kan zijn | “In een wereld in transformatie zult u waarschijnlijk iets behoorlijk ingrijpends moeten veranderen.” | Holisme | Systeemkaarten (in het Engels) |
Tip 22 berust op een historische observatie. Bijna iedereen die vandaag een grote instelling in het geïndustrialiseerde Westen leidt, groeide op binnen één lange expansie van hetzelfde model. In het boek noemde ik een periode van zestig jaar relatief succes en relatieve stabiliteit “abnormaal”. Leiders die alleen die periode kennen, beschouwen haar vaak als normaal en horen elke suggestie van structurele verandering als alarmisme.
Familie 5: opvolging
Deze drie fouten verspillen een goed uitgevoerde studie.
| # | De fout (Egons tip) | De correctie | De waarde | Meer weten |
|---|---|---|---|---|
| 19 | Houd de bevindingen van de studie geheim; probeer ze niet in de hele organisatie beschikbaar te maken | “Als toekomstverkenning een organisatie moet veranderen, moet iedereen ermee bezig zijn.” | Een toekomstgerichte cultuur opbouwen | Foresight communiceren (in het Engels) |
| 23 | Communiceer de toekomst in de meest abstracte, jargonrijke en makkelijk te negeren taal | “Zeg het ze recht voor zijn raap.” | Helderheid | Foresight communiceren (in het Engels) |
| 25 | Zorg dat dit soort analyse maar eens per decennium plaatsvindt | “Elke organisatiecultuur hoort toekomstgericht te zijn, elke dag.” | Toewijding | Foresight communiceren (in het Engels) |
Een audit van vijf vragen
U hoeft niet alle 25 te scoren. Eén vraag per familie vertelt u waar uw laatste project misging.

- Waar je kijkt. Hoeveel van onze bronnen kwamen van buiten onze sector, ons land en de zakenpers?
- Wie er aan tafel zit. Wie wordt door deze toekomst geraakt zonder dat het hem gevraagd is?
- Politiek en ego. Welke bevinding zou hier onwelkom zijn geweest, en wat gebeurde er met de laatste persoon die er een bracht?
- Tijd en verbeelding. Hebben we meer dan één toekomst onderzocht, en vroeg een daarvan van ons om iets groots te veranderen?
- Opvolging. Wie buiten het projectteam heeft de bevindingen gelezen, en wanneer is de volgende evaluatie?
Heeft een vraag geen goed antwoord, ga dan terug naar de tabel van die familie en lees de correcties.
Wat de lijst leert over het opbouwen van een inlichtingenfunctie
Tel de rijen. Zes van de 25 fouten gaan over bronnen. De andere 19 gaan over mensen, politiek, verbeelding en opvolging. Die verhouding komt overeen met wat ik in drie decennia praktijk heb gezien, en ze heeft een gevolg voor iedereen die een inlichtingen- of foresightafdeling opbouwt.
In de coda van het boek gaf ik een punt van Arik Johnson van Aurora WDC door: we hebben het tijdperk van dataschaarste achter ons gelaten. Vroeger lag het voordeel bij wie het beste verzamelnetwerk had. Nu ligt het bij wie beter dan zijn rivalen interpreteert wat iedereen kan zien. Een inlichtingenfunctie die vooral rond verzamelen is ontworpen, is ontworpen voor het oude probleem.
Een functie die voor het huidige probleem is ontworpen, beschermt drie dingen. Ze beschermt de analist die slecht nieuws brengt. Ze beschermt een vaste plek in de agenda van de leiding waar de bevindingen besproken worden. En ze beschermt het recht om te zeggen dat het hele model misschien verandert. Geen van de drie is duur. Elk ervan maakt iemand in de top ongemakkelijk, en daarom zijn ze zeldzaam.
Het boek eindigt met een zin waar ik nog steeds achter sta: “achter elke satire schuilt optimisme dat zijn tijd afwacht.”
Veelgestelde vragen
Wat zijn de meest voorkomende fouten in toekomstverkenning?
Plannen op basis van één scenario, wachten op volledige informatie voordat je beslist, een studie langetermijnonderzoek noemen terwijl alleen het heden onderzocht wordt, en toekomstverkenning behandelen als iets van eens per decennium. Alle vier komen uit de lijst van 25 in How to Predict the Future…and WIN!
Waarom mislukken programma’s voor strategische toekomstverkenning?
Meestal om menselijke, niet om technische redenen. Van de 25 fouten op deze lijst gaan er zes over de manier waarop een organisatie aan haar informatie komt. De rest gaat over wie er gehoord wordt, interne politiek, een beperkte tijdshorizon en het niet delen en herzien van de bevindingen.
Wie is dr. P. Hughes Egon?
Een fictieve consultant die How to Predict the Future…and WIN! vertelt. Hij geeft 25 tips die allemaal slecht advies zijn. Eric Garland, de auteur van het boek, beantwoordt elke tip met een correctie.
Hoe audit ik een foresightproject?
Stel één vraag voor elk van de vijf families van fouten: waar u keek, wie er aan tafel zat, wat politiek en ego met de bevindingen deden, hoe ver en hoe breed u zich de toekomst voorstelde, en wat er gebeurde nadat het rapport was opgeleverd.
Is How to Predict the Future…and WIN! een serieus boek?
Het is een satire met een serieuze bedoeling. De tips zijn grappen. De correcties na elke tip zijn de werkelijke praktijk van de auteur, en het boek sluit af met een reeks waarden voor toekomstgerichte organisaties.
Kwamen de voorspellingen uit het boek zelf uit?
We hebben ze in het openbaar beoordeeld. Zie de balans van 2011 (in het Engels).
Werken met Competitive Futures
Competitive Futures verzorgt foresight-audits, workshops voor bestuurders en lezingen die leiderschapsteams helpen te ontdekken welke van deze fouten in hun planning zijn ingebakken. Wilt u over uw organisatie praten, neem dan contact op met het bedrijf (in het Engels).
Verder lezen
- In 2011 schreef ik een boek over het voorspellen van de toekomst. Dit is mijn balans. (in het Engels)
- Waarom organisaties waarschuwingssignalen negeren (in het Engels)
- Inlichtingen zitten er altijd naast. Beslis toch. (in het Engels)
- Strategische verrassing: waarom bedrijven overvallen worden (in het Engels)
- Cognitieve biases: een praktische gids
- Tweede-orde-effecten
- Wat is een futurist?
Bronnen
- Garland, Eric. How to Predict the Future…and WIN! Wallingford Press, 2011.
- Garland, Eric. Future, Inc.: How Businesses Can Anticipate and Profit from What’s Next. New York: AMACOM, 2007.
Onderdeel van de gids voor strategische toekomstverkenning (in het Engels) van Competitive Futures.