25 błędów foresightu: jak organizacje psują swój obraz przyszłości

Błędy foresightu na ilustracji: w pustej sali zarządu mosiężna luneta celuje w złocone lustro, a za otwartymi drzwiami nad morzem zbiera się burza.
25 błędów foresightu z How to Predict the Future…and WIN! Ilustracja wygenerowana przez AI; projekt karty: Competitive Futures.

Wersja angielska (English version): 25 Foresight Mistakes: How Organizations Ruin Their View of the Future

Błędy foresightu rzadko wynikają z metody. Większość organizacji, które mylą się co do przyszłości, miała dane, budżet i bystrych ludzi przy stole. Zawiodło zachowanie: kogo słuchano, co wolno było powiedzieć, jak daleko ktokolwiek chciał patrzeć i co potem stało się z wnioskami. W 2011 roku zebrałem 25 takich zachowań w książce. Ta strona przedstawia je wszystkie, każde z poprawką.

W skrócie

  • Czym to jest: pełną listą 25 zachowań z książki How to Predict the Future…and WIN! (Wallingford Press, 2011), każde z poprawką i wartością, które przypisałem mu w książce.
  • Kto je popełnia: słowami książki: „nikt nie jest niewinny, od ministrów i prezesów po stażystów, a nawet my, konsultanci futuryści”.
  • Jak się je grupuje: w pięć rodzin. Gdzie patrzymy, kto jest w sali, polityka i ego, czas i wyobraźnia oraz dalsze działania.
  • Jak korzystać z listy: jak z audytu. Oceń nią swój ostatni projekt strategiczny lub foresightowy, zanim zaczniesz następny.
  • Co dalej: każdy wiersz prowadzi do obszerniejszego przewodnika, jeśli go opublikowaliśmy.

Skąd się wzięła lista

Okładka książki How to Predict the Future…and WIN! Erica Garlanda (Wallingford Press, 2011).
How to Predict the Future…and WIN! (2011)

How to Predict the Future…and WIN! to satyra na poradnik strategii biznesowej. Narratorem jest dr P. Hughes Egon, fikcyjny „światowej sławy futurologiczny predyktolog”, który podaje 25 rad, jak przewidzieć przyszłość. Każda rada to prawdziwe zachowanie, które widziałem, jak szkodzi planowaniu klienta, podane tak, jakby było dobrą radą.

Egon nie jest wzorowany na jednej osobie. W książce opisałem go jako „zbiorowe id zastępów pseudointelektualistów w drogich garniturach, którzy w przestrzeni publicznej używają słowa »przyszłość«, by z pasją opisywać status quo”. Po każdej jego radzie odpowiadałem tym, co książka nazywa perspektywą wywiadu przyszłości, „moją filozofią racjonalnego foresightu opartego na danych”, oraz jedną pozytywną wartością, której organizacja potrzebuje, by przestać popełniać dany błąd.

Poniższe tabele podają radę Egona, moją poprawkę i wartość, przetłumaczone z książki. Rady Egona to rzeczy, których nie należy robić.

Rodzina 1: gdzie patrzymy

Te sześć błędów zawęża materiał dowodowy, zanim zacznie się analiza.

#Błąd (rada Egona)PoprawkaWartośćWięcej
1Słuchaj wyłącznie wielkich mediów„Autorytet jest w punkcie zwrotnym”Otwartość na wszystkie głosyAnaliza trendów (po angielsku)
5Pozwól, by fałszywe liczby wygrywały z prawdziwym zrozumieniem„Analiza jakościowa nie jest opcjonalna”Filozofia
11Polegaj na technologii i biznesie; ignoruj kulturę, społeczeństwo i filozofię„Przyszłość kształtuje znacznie więcej niż sam biznes.”Myślenie całościoweAnaliza STEEP
13Bierz wszystkie źródła z jednego kraju, najlepiej własnego„Nie da się badać globalnej przyszłości, ignorując większą część globu.”KosmopolityzmOSINT w językach obcych
16Nigdy nie porównuj z historią! Ci głupcy nie mieli nawet komputerów!„Badanie przyszłości jest niemożliwe bez zrozumienia przeszłości.”Wspólne człowieczeństwoKażda nowa technologia obiecuje pokój na świecie (po angielsku)
21Myl efektowne z ważnym„Przyszłość jest bardziej przyziemna niż efektowna.”DojrzałośćRyzyko w łańcuchu dostaw (po angielsku)

Rada 5 zaskakuje ludzi o umysłach ilościowych. Wskaźniki są przydatne. Błąd polega na uznaniu liczby za zrozumianą tylko dlatego, że jest liczbą. Test, który książka proponuje młodemu analitykowi z głową pełną kolumn arkusza kalkulacyjnego, to jedno pytanie: co te liczby oznaczają w rzeczywistości?

Rodzina 2: kto jest w sali

Te cztery błędy decydują, czyją przyszłość się bada, a czyją pomija.

#Błąd (rada Egona)PoprawkaWartośćWięcej
3Lekceważ nową konkurencję i graczy z marginesu„Nigdy nie wiadomo, kto lub co może okazać się przełomowe.”Docenianie słabego sygnałuPrzyszli konkurenci (po angielsku)
14Nie trać czasu na myślenie o jednostkach czy małych grupachOdpowiedź książki to żart: to znowu rada 3, bo wydawcy lubią grube książki.ZwięzłośćPrzyszli konkurenci (po angielsku)
17Nie zapraszaj do stołu młodych, biednych, artystów ani żadnych odmiennych opinii„Nie zapominaj o interesariuszach.”InkluzywnośćKoło przyszłości (po angielsku)
20Zakładaj, że przyszłe pokolenia podzielą twoje wartości, uprzedzenia, przesądy i pragnienia„Ludzie w twoich scenariuszach przyszłości najpewniej nie będą myśleć tak jak ty.”Dystans

Przykładem, jaki książka podaje przy radzie 3, jest Nokia. Zanim została producentem telefonów komórkowych, była fińskim konglomeratem, który sprzedawał między innymi gumowe kalosze i izolację do kabli. Gdy jej największy klient, Związek Radziecki, upadł, Nokia postawiła całą firmę na telefony komórkowe. Jak napisałem w książce, pracownicy wywiadu konkurencyjnego Motoroli przyznali później, że nie przyszło im do głowy, iż nordycki producent kaloszy może się do nich po cichu zbliżać. Gdy ludzie rozmawiają o przyszłej konkurencji, zwykle wymieniają firmy, których już się boją.

Rodzina 3: polityka i ego

Te siedem błędów nie ma nic wspólnego z przyszłością. Dotyczą ludzi w budynku.

#Błąd (rada Egona)PoprawkaWartośćWięcej
2Stawiaj politykę wewnętrzną ponad danymi z zewnątrz„Przyjmij perspektywę długoterminową.”Otwarty dialogDlaczego organizacje ignorują sygnały ostrzegawcze (po angielsku)
6Skup się wyłącznie na informacjach pozytywnych; karz tych, którzy są negatywni„Nie strzelaj do posłańca”Obiektywna analizaDlaczego organizacje ignorują sygnały ostrzegawcze (po angielsku)
7Ośmieszaj, ośmieszaj, ośmieszaj!„Pokora boli, arogancja zabija.”SzacunekDlaczego organizacje ignorują sygnały ostrzegawcze (po angielsku)
8Oceniaj prawdopodobieństwo prognoz po charyzmie osoby, która je przedstawia„W centrum twoich planów powinna być chłodna analiza.”Treść ponad formąJak ocenić prognozę (po angielsku)
15Bierz to do siebie! Niech twoje ego będzie gwiazdą każdej wizji przyszłości„Zrozum emocjonalną reakcję osób, których dotyka twoja praca foresightowa.”Proces ponad treścią
18Zacznij od wniosków i spychaj w ich stronę wszystkie informacje„Pozwól, by to dane kierowały decyzją, albo w ogóle się nie trudź”Krytyczne myślenieAnaliza konkurencyjnych hipotez
24Bierz to do siebie, gdy koledzy nie od razu uwierzą w twoją wizję przyszłości„Uzasadnij potrzebę zmiany”Zrozumienie złożonej psychologii człowiekaJak komunikować foresight (po angielsku)

Poprawka do rady 2 brzmi dziwnie, dopóki nie posiedzi się na takim zebraniu. Rozmowa o długim horyzoncie daje podzielonemu zarządowi sposób, by przestał się kłócić o samego siebie. W książce ująłem to pytanie tak: „Zapomnijmy na chwilę o sobie: dokąd zmierza rolnictwo?”

Rodzina 4: czas i wyobraźnia

Te pięć błędów zmniejsza przyszłość, aż zaczyna wyglądać jak teraźniejszość.

#Błąd (rada Egona)PoprawkaWartośćWięcej
4Planuj na podstawie jednego scenariusza„Nic nie jest potężniejsze niż elastyczność i odporność.”Otwartość na zmianęPlanowanie scenariuszowe (po angielsku)
9Porównuj obecną chwilę z latami 80.„Założenia z przeszłości nie pasują do przyszłości.”Szeroka wizja historyczna
10Czekaj na pełną informację, zanim wyciągniesz wnioski, podejmiesz decyzję i zaczniesz działać„Jeśli czekasz na ilościowe, absolutnie wiarygodne i dopracowane informacje, zbankrutujesz, zanim nadejdą.”OdwagaWywiad zawsze się myli. Decyduj mimo to. (po angielsku)
12Mów, że patrzysz 20 lat naprzód, ale badaj dzień dzisiejszy„Fałszywy foresight szkodzi bardziej niż jego brak.”Rygor intelektualnyForesight strategiczny (po angielsku)
22Nigdy nie sugeruj, że cały model może się zmieniać„W świecie transformacji najpewniej trzeba będzie zmienić coś naprawdę poważnego.”HolizmMapowanie systemów (po angielsku)

Rada 22 opiera się na obserwacji historycznej. Niemal każdy, kto dziś kieruje dużą instytucją na uprzemysłowionym Zachodzie, dorastał w jednym długim okresie ekspansji tego samego modelu. W książce nazwałem sześćdziesiąt lat względnego sukcesu i stabilności okresem „osobliwym”. Przywódcy, którzy znają tylko ten okres, skłonni są uważać go za normę i słyszeć w każdej sugestii zmiany strukturalnej sianie paniki.

Rodzina 5: dalsze działania

Te trzy błędy marnują dobrze wykonane badanie.

#Błąd (rada Egona)PoprawkaWartośćWięcej
19Utrzymuj wyniki badania w tajemnicy; nie próbuj udostępniać ich w całej organizacji„Jeśli foresight ma przekształcić organizację, musi być w głowach wszystkich.”Budowanie kultury zwróconej ku przyszłościJak komunikować foresight (po angielsku)
23Komunikuj przyszłość najbardziej abstrakcyjnym, żargonowym i łatwym do zignorowania językiem„Powiedz im to prosto z mostu.”JasnośćJak komunikować foresight (po angielsku)
25Dopilnuj, by tego rodzaju analiza odbywała się raz na dekadę„Każda kultura organizacyjna powinna być zwrócona ku przyszłości, każdego dnia.”ZaangażowanieJak komunikować foresight (po angielsku)

Audyt pięciu pytań

Nie musisz oceniać wszystkich 25. Jedno pytanie na rodzinę powie ci, gdzie zboczył twój ostatni projekt.

  1. Gdzie patrzymy. Ile naszych źródeł pochodziło spoza naszej branży, spoza naszego kraju i spoza prasy biznesowej?
  2. Kto jest w sali. Kogo ta przyszłość dotknie, choć nikt go nie zapytał o zdanie?
  3. Polityka i ego. Jaki wniosek byłby tu niemile widziany i co spotkało ostatnią osobę, która taki przyniosła?
  4. Czas i wyobraźnia. Czy zbadaliśmy więcej niż jedną przyszłość i czy któraś z nich wymagała od nas zmiany czegoś istotnego?
  5. Dalsze działania. Kto spoza zespołu projektowego przeczytał wyniki i kiedy jest następny przegląd?

Jeśli na któreś pytanie nie ma dobrej odpowiedzi, wróć do tabeli tej rodziny i przeczytaj poprawki.

Czego lista uczy o budowaniu funkcji wywiadowczej

Policz wiersze. Sześć z 25 błędów dotyczy źródeł. Pozostałe 19 dotyczy ludzi, polityki, wyobraźni i dalszych działań. Ta proporcja zgadza się z tym, co widziałem przez trzy dekady praktyki, i ma konsekwencje dla każdego, kto buduje komórkę wywiadu lub foresightu.

W kodzie książki przytoczyłem spostrzeżenie Arika Johnsona z Aurora WDC: opuściliśmy erę niedoboru danych. Kiedyś przewagę miał ten, kto dysponował najlepszą siecią pozyskiwania informacji. Dziś ma ją ten, kto lepiej od rywali interpretuje to, co wszyscy mogą zobaczyć. Funkcja wywiadowcza zaprojektowana głównie wokół pozyskiwania informacji jest zaprojektowana pod stary problem.

Funkcja zaprojektowana pod obecny problem chroni trzy rzeczy. Chroni analityka, który przynosi złe wieści. Chroni stałe miejsce w kalendarzu kierownictwa, gdzie omawia się wnioski. I chroni prawo do powiedzenia, że cały model może się zmieniać. Żadna z tych trzech rzeczy nie jest droga. Każda wprawia w zakłopotanie kogoś na wysokim stanowisku i dlatego są rzadkie.

Książka kończy się zdaniem, pod którym wciąż się podpisuję: „za każdą satyrą kryje się optymizm czekający na swój czas”.

Najczęstsze pytania

Jakie są najczęstsze błędy foresightu?

Planowanie na podstawie jednego scenariusza, czekanie na pełną informację przed podjęciem decyzji, nazywanie badania długoterminowym, choć bada tylko teraźniejszość, oraz traktowanie foresightu jak ćwiczenia raz na dekadę. Wszystkie cztery pochodzą z listy 25 w How to Predict the Future…and WIN!

Dlaczego programy foresightu strategicznego zawodzą?

Zwykle z powodów ludzkich, nie technicznych. Spośród 25 błędów na tej liście sześć dotyczy tego, skąd organizacja czerpie informacje. Reszta dotyczy tego, kogo się słucha, polityki wewnętrznej, ograniczonego horyzontu czasowego oraz braku udostępniania i ponownego przeglądu wniosków.

Kim jest dr P. Hughes Egon?

Fikcyjnym konsultantem, narratorem How to Predict the Future…and WIN! Podaje 25 rad, z których wszystkie są złe. Eric Garland, autor książki, odpowiada na każdą poprawką.

Jak przeprowadzić audyt projektu foresightowego?

Zadaj jedno pytanie dla każdej z pięciu rodzin błędów: gdzie patrzyliście, kto był w sali, co polityka i ego zrobiły z wnioskami, jak daleko i jak szeroko sięgała wasza wyobraźnia oraz co stało się po przekazaniu raportu.

Czy How to Predict the Future…and WIN! to poważna książka?

To satyra o poważnym celu. Rady są żartami. Poprawki po każdej radzie to rzeczywista praktyka autora, a książka kończy się zestawem wartości dla organizacji zwróconych ku przyszłości.

Czy prognozy z samej książki się sprawdziły?

Oceniliśmy je publicznie. Zobacz bilans z 2011 roku (po angielsku).

Współpraca z Competitive Futures

Competitive Futures prowadzi audyty foresightu, warsztaty dla kadry zarządzającej i wystąpienia, które pomagają zespołom kierowniczym ustalić, które z tych błędów są wbudowane w ich planowanie. Aby porozmawiać o swojej organizacji, skontaktuj się z firmą (po angielsku).

Powiązane artykuły

Bibliografia

  • Garland, Eric. How to Predict the Future…and WIN! Wallingford Press, 2011.
  • Garland, Eric. Future, Inc.: How Businesses Can Anticipate and Profit from What’s Next. New York: AMACOM, 2007.