Analiza STEEP: jak badać siły kształtujące twoją przyszłość

Analiza STEEP na ilustracji: pięć mosiężnych instrumentów na stole z mapami oświetlonym lampą, połączonych złotymi nićmi, które zbiegają się w jednym punkcie.
Analiza STEEP: pięć obszarów do badania przyszłości. Ilustracja wygenerowana przez AI; projekt karty: Competitive Futures.

Wersja angielska (English version): STEEP Analysis: How to Scan the Forces Shaping Your Future

Analiza STEEP to lista kontrolna pięciu obszarów, Społeczeństwa, Technologii, Ekonomii, Ekologii i Polityki, która gwarantuje, że badanie przyszłości wyjdzie poza granice twojej branży. To pierwsze narzędzie, po które sięga większość futurologów, i jedno z najprostszych. Jego zadaniem jest powstrzymać zespół przed badaniem wyłącznie tego, co już umie badać.

W skrócie

  • Co oznacza skrót: Society, Technology, Economics, Ecology i Politics, czyli Społeczeństwo, Technologia, Ekonomia, Ekologia i Polityka.
  • Co robi: wymusza przegląd trendów we wszystkich pięciu obszarach, aby zmiany społeczne, środowiskowe i polityczne dostały tyle samo uwagi co technologia i rynki.
  • Skąd pochodzi: z tradycji analizy otoczenia w strategii biznesowej, którą zwykle wywodzi się od książki Francisa Aguilara Scanning the Business Environment (1967). PEST i PESTEL to bliscy krewni.
  • Gdzie się mieści: na samym początku projektu foresightowego, by zdecydować, co badać, i ponownie pod koniec, by zrozumieć, co oznaczają wyniki.
  • Ile trwa: pierwsze podejście zajmuje popołudnie. Badania, do których prowadzi, trwają tygodnie.

Co obejmuje pięć liter

Okładka książki Future, Inc. Erica Garlanda (AMACOM, 2007).
Future, Inc. (AMACOM, 2007)

W Future, Inc. (AMACOM, 2007) przedstawiłem STEEP jako „jedno z najbardziej podstawowych narzędzi, jakimi dysponują futurolodzy”, dodając, że może nie być znane nikomu poza zawodowymi futurologami. Oto, co obejmuje każda litera, z przykładami z książki.

  • Społeczeństwo: demografia, życie rodzinne, zdrowie publiczne i religia.
  • Technologia: biotechnologia, chemia i inżynieria materiałowa, technologie informacyjne, przemysł wytwórczy i nanotechnologia.
  • Ekonomia: globalizacja handlu i pracy, ubóstwo i przepaść między bogatymi a biednymi, inflacja i wahania kursów walut.
  • Ekologia: globalne ocieplenie, zasoby czystej wody, wierzchnia warstwa gleby i systemy rolne oraz jakość powietrza.
  • Polityka: międzynarodowe organy zarządzające, wojny i konflikty regionalne, regulacje państwowe i nadzór agencji, trendy legislacyjne i procesy sądowe.

Lista jest celowo szeroka. Jak napisałem w książce: „Nikt na świecie nie jest jednocześnie ekspertem w każdej z tych pięciu kategorii, a sama rozległość każdego z tych pojęć sprawi, że zaczniesz myśleć o sprawach spoza swojej branży i dziedziny”.

Na tym polega cały mechanizm. Inżynier zostawiony sam sobie wypełni wiersz technologii. Zespół finansowy wypełni ekonomię. STEEP sprawia, że widać puste wiersze.

Skąd pochodzi STEEP i czym różni się od PEST i PESTEL

Pomysł przeglądania otoczenia według kategorii wywodzi się ze strategii biznesowej. Zwykłym punktem wyjścia jest Francis J. Aguilar z Harvard Business School, którego książka z 1967 roku Scanning the Business Environment dzieliła otoczenie na cztery sektory: ekonomiczny, techniczny, polityczny i społeczny. Późniejsi autorzy przestawiali i rozszerzali litery.

ModelKategorieUwagi
ETPS (Aguilar, 1967)Ekonomiczny, techniczny, polityczny, społecznyPierwotne cztery sektory.
PESTPolityczny, ekonomiczny, społeczny, technologicznyTe same cztery w innej kolejności. Częsty w podręcznikach marketingu.
STEEPSpołeczeństwo, technologia, ekonomia, ekologia, politykaWyodrębnia środowisko naturalne jako osobny obszar. Domyślny wybór futurologów.
PESTELPolityczny, ekonomiczny, społeczny, technologiczny, ekologiczny, prawnyOddziela prawo od polityki. Stosowany w pracach foresightowych rządu brytyjskiego i powszechny w nauczaniu biznesu.

Różnice mają mniejsze znaczenie, niż się wydaje. Brytyjski Government Office for Science uczy PESTLE w swoim Futures Toolkit i mówi moderatorom, że mogą stosować „dowolne alternatywne podejścia” pasujące do projektu. W STEEP, którego używam, regulacje, ustawodawstwo i spory sądowe należą do Polityki, więc nic z litery „L” w PESTEL nie ginie.

Wybierz jeden model i stosuj go za każdym razem. Konsekwencja pozwala porównać jedno badanie z następnym.

Przykład: przyszłość czekolady

W książce prosiłem czytelników, by wyobrazili sobie tabliczkę czekolady, a potem odpowiedzieli na pytanie: jaka jest przyszłość tabliczek czekolady? Nie ma w nich chipów. Nikt nie spieszy się z wprowadzeniem nowej wersji. Wygląda to na produkt bez przyszłości wartej badania.

Teraz przepuść go przez STEEP i zapytaj, co ma zastosowanie.

ObszarTrendy wskazane dla czekolady w Future, Inc. (2007)
SpołeczeństwoCoraz więcej przypadków cukrzycy u dzieci; epidemia otyłości w Ameryce i na całym świecie
TechnologiaSpadek cen chipów identyfikacji radiowej (RFID) i biosensorów do opakowań; inżynieria materiałowa rozwija materiały inteligentne
EkonomiaWahania kursów walut w krajach uprawy kakao; zmiany cen cukru i jego zamienników
EkologiaNiszczenie lasów deszczowych podnosi cenę kakao; globalne ocieplenie wpływa na uprawę cukru i kakao
PolitykaWięcej pozwów przeciwko firmom; nowa polityka zdrowotna wobec otyłości

Siatka to łatwiejsza połowa. Wartość bierze się z tego, co książka nazywała powiązaniem trendów:

  • Otyłość u dzieci + cukrzyca = możliwy społeczny sprzeciw wobec niezdrowego jedzenia.
  • RFID + materiały inteligentne = opakowanie, które potrafi pokazać, czy ktoś przy nim majstrował.
  • Niszczenie lasów deszczowych = presja na międzynarodowy rynek kakao, wyższe koszty i niższe marże.
  • Otyłość + więcej pozwów zbiorowych = po ugodach z przemysłem tytoniowym prawnicy mogą wziąć na cel producentów słodyczy.

Jak napisałem wtedy: „To powiązanie wszystkich tych trendów naraz wywołuje pozornie chaotyczne, nieoczekiwane zmiany”. Tabliczka czekolady okazała się leżeć w samym środku zdrowia publicznego, inżynierii materiałowej, rynków surowców, ekologii tropików i sporów sądowych.

Jak zestarzała się siatka czekolady

Dwa wiersze tamtej siatki z 2007 roku przyniosły od tego czasu wydarzenia, których żaden producent słodyczy nie mógł zignorować.

  • Polityka i ekologia. W 2023 roku Unia Europejska przyjęła rozporządzenie w sprawie produktów niezwiązanych z wylesianiem. Kakao jest jednym z siedmiu surowców, które obejmuje, a czekolada należy do produktów z nich wytwarzanych.
  • Ekologia i ekonomia. W grudniu 2024 roku kontrakty terminowe na kakao w Nowym Jorku osiągnęły rekord powyżej 12 000 dolarów za tonę. Raport rynkowy Międzynarodowej Organizacji Kakao za ten miesiąc wskazywał na silną suszę w głównych krajach producenckich.

Siatka nie przewidziała żadnego z tych wydarzeń. Umieściła jednak ekologię i politykę na liście lektur producenta czekolady wiele lat przed tym, zanim dotarły do kosztów wytworzenia, a więcej narzędzie przeglądu otoczenia nie potrafi. Wniosek samej książki wciąż jest aktualny: „jeśli zmiana może dotknąć czekoladę, może dotknąć i ciebie”.

Siatka miała też lukę. Nic w moim przykładzie z 2007 roku nie wspomina o pracy dzieci na plantacjach kakao. Sprawa była już publicznie znana: we wrześniu 2001 roku branża czekoladowa i kakaowa podpisała protokół Harkina-Engela, zobowiązanie do wyeliminowania najgorszych form pracy dzieci w uprawie kakao. Badanie sfinansowane przez Departament Pracy USA i przeprowadzone przez NORC przy University of Chicago oszacowało później, że w sezonie 2018–2019 około 1,56 mln dzieci pracowało przy produkcji kakao na Wybrzeżu Kości Słoniowej i w Ghanie. Do tego tematu doszedłem później, przez swoją pracę nad handlem ludźmi. Należy on do wiersza Społeczeństwo w każdej siatce czekolady rysowanej dziś i przypomina, że siatka wypełniona przez jedną osobę ma martwe pola tej osoby.

Jak przeprowadzić analizę STEEP

  1. Nazwij przedmiot. Produkt, rynek, politykę lub decyzję. Bądź konkretny. „Nasza działalność” to za dużo. „Tabliczki czekolady sprzedawane w Ameryce Północnej” się sprawdzi.
  2. Przejrzyj pięć list. Dla każdego obszaru zapisz każdy trend, który może dotyczyć przedmiotu. Jeszcze nie filtruj.
  3. Ustal istotność. Zapytaj, które pozycje mogą zmienić to, kim są twoi klienci, ile kosztuje twój produkt, na co pozwala prawo albo co mogą zrobić konkurenci. Resztę skreśl.
  4. Zbadaj trendy u źródła. Trend na karteczce samoprzylepnej to domysł. Znajdź oryginalne dane stojące za każdym z nich. Nasz przewodnik po analizie trendów (po angielsku) wyjaśnia, jak to zrobić.
  5. Połącz je. Bierz trendy parami i zapisuj, co się dzieje, gdy się spotykają. Przy małym zbiorze rób to ręcznie. Przy dużym użyj macierzy wpływów krzyżowych.
  6. Narysuj system. STEEP mówi, na co patrzeć. Mapa systemu (po angielsku) pokazuje, jak elementy oddziałują na siebie. W książce mówiłem wprost o ograniczeniach tego etapu: „Celem myślenia systemowego nie jest odkrycie przyszłości; jest nim zapewnienie punktu wyjścia dla dalszej pracy”.
  7. Wróć do STEEP na końcu. Gdy badania są gotowe, użyj ponownie pięciu obszarów, aby je zinterpretować.

STEEP jako filtr skutków

Krok 7 to ta połowa STEEP, którą większość przewodników pomija. Gdy badanie ujawnia coś dużego, naturalną reakcją jest „to zmienia wszystko”. Zespołowi planistów to nic nie daje. W rozdziale 5 Future, Inc. zalecałem, by każde ważne ustalenie przepuścić ponownie przez pięć obszarów, w formie pytań:

  • Społeczeństwo: czy to wpłynie na ludzi? A na strukturę rodziny? Czy zmieni się życie zawodowe?
  • Technologia: czy z tego wynika, że pojawi się nowa technologia? Czy przyćmi istniejącą? Jak musi zareagować dział badań i rozwoju?
  • Ekonomia: czy to zmieni większość firm? Czy rządy będą musiały zmienić politykę fiskalną? Czy konsumenci zaczną zachowywać się inaczej?
  • Ekologia: jakie są skutki dla systemów naturalnych, które nas utrzymują? Czy powstanie nowe obciążenie?
  • Polityka: jak to zmieni sposób rządzenia? Czy nowe grupy zaczną wywierać nacisk na państwo?

Użyte w ten sposób STEEP zamienia jedno ustalenie w uporządkowany zestaw efektów drugiego rzędu.

Częste błędy

  • Wypełnianie tylko T i E. W How to Predict the Future…and WIN! (2011) rada 11 fikcyjnego dr. Egona brzmi: „Polegaj na technologii i biznesie; ignoruj kulturę, społeczeństwo i filozofię”. Moja odpowiedź w tamtej książce: „Przyszłość kształtuje znacznie więcej niż sam biznes”. Jeśli wiersze społeczeństwa i polityki w twojej siatce są ubogie, znalazłeś swoje martwe pole.
  • Poprzestanie na liście. Pięć kolumn trendów to inwentarz. Zrozumienie kryje się w interakcjach.
  • Źródła z jednego kraju. Przegląd STEEP oparty na prasie jednego kraju dziedziczy założenia tego kraju. Zobacz nasz przewodnik po OSINT w językach obcych.
  • Pisanie nagłówków zamiast trendów. „AI” to nagłówek. Trend to mierzalna zmiana w czasie z dołączonym źródłem.
  • Robienie tego raz. Obszary się nie zmieniają. Zmienia się ich zawartość.

Czego STEEP uczy o budowaniu funkcji wywiadowczej

Siatka STEEP to także schemat organizacyjny zespołu monitorującego otoczenie. Przydziel każdy obszar jednej osobie lub małej grupie, a zyskasz pewność, że ktoś co tydzień czyta coś więcej niż prasę branżową. Przydział liczy się bardziej niż talent. Większość organizacji zatrudnia już ludzi, którzy z osobistego zainteresowania śledzą politykę, demografię lub regulacje środowiskowe. Niewiele z nich powiedziało im, że to część ich pracy.

Trzy praktyki robią różnicę. Daj każdemu obszarowi właściciela. Przeglądaj siatkę według stałego harmonogramu, a nie wtedy, gdy wymusi to kryzys. I wymagaj, by każda pozycja miała źródło i datę, żeby następny przegląd pokazał, co się zmieniło.

Najczęstsze pytania

Co oznacza STEEP?

Society, Technology, Economics, Ecology i Politics, czyli Społeczeństwo, Technologia, Ekonomia, Ekologia i Polityka. Niektórzy autorzy piszą: społeczny, technologiczny, ekonomiczny, środowiskowy i polityczny. Pięć obszarów pozostaje tych samych.

Czym STEEP różni się od PESTEL?

PESTEL dodaje czynnik prawny jako szóstą kategorię i nazywa środowisko naturalne „ekologicznym” lub „środowiskowym”. STEEP mieści prawo w Polityce. Oba wywodzą się z tej samej tradycji analizy otoczenia i oba działają, jeśli stosuje się je konsekwentnie.

Kto wymyślił analizę STEEP?

Nie jedna osoba. Podejście zwykle wywodzi się od książki Francisa Aguilara Scanning the Business Environment (1967), która stosowała cztery kategorie. Późniejsi autorzy dodali ekologię jako piątą.

Kiedy stosować analizę STEEP?

Na początku każdego projektu foresightowego, strategicznego lub wejścia na rynek, aby zdecydować, co badać, i ponownie na końcu, aby zinterpretować, co udało się znaleźć.

Czy analiza STEEP to to samo co SWOT?

Nie. STEEP przegląda świat zewnętrzny. SWOT porządkuje to, co wiesz, w mocne i słabe strony, szanse i zagrożenia. Dobry przegląd STEEP dostarcza szans i zagrożeń, których potrzebuje SWOT.

Ile trwa analiza STEEP?

Pierwsze podejście w małej grupie zajmuje od dwóch do czterech godzin. Zbadanie trendów, które się przy tym pojawią, i ustalenie, jak na siebie wpływają, to właściwy projekt, który może trwać tygodnie.

Współpraca z Competitive Futures

Competitive Futures prowadzi analizy otoczenia i projekty foresightowe dla firm i rządów oraz szkoli zespoły, by robiły to samodzielnie. Jeśli twoja organizacja chce zobaczyć siły działające poza jej branżą, skontaktuj się z firmą (po angielsku).

Powiązane artykuły

Bibliografia

  • Garland, Eric. Future, Inc.: How Businesses Can Anticipate and Profit from What’s Next. New York: AMACOM, 2007. Chapter 2, “Systems Thinking,” and chapter 5, “Strategic Implications.”
  • Garland, Eric. How to Predict the Future…and WIN! Wallingford Press, 2011. Tip 11.
  • Aguilar, Francis J. Scanning the Business Environment. New York: Macmillan, 1967.
  • Government Office for Science (UK). The Futures Toolkit, 2nd edition, 2024, and “Driver Mapping: Facilitation Worksheet,” 29 August 2024. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/66c4493f057d859c0e8fa778/futures-toolkit-edition-2.pdf and https://www.gov.uk/government/publications/driver-mapping-facilitation-worksheet/driver-mapping-facilitation-worksheet
  • Regulation (EU) 2023/1115 of the European Parliament and of the Council of 31 May 2023 on deforestation-free products. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1115/oj
  • International Cocoa Organization. Cocoa Market Report, December 2024. https://icco.org/wp-content/uploads/Cocoa-Market-Report-December-2024.pdf
  • “Protocol for the Growing and Processing of Cocoa Beans and Their Derivative Products” (Harkin-Engel Protocol), September 2001. https://cocoainitiative.org/knowledge-hub/resources/harkin-engel-protocol
  • NORC at the University of Chicago. Assessing Progress in Reducing Child Labor in Cocoa Production in Cocoa Growing Areas of Côte d’Ivoire and Ghana. Final report for the U.S. Department of Labor, October 2020. Summary: https://www.dol.gov/sites/dolgov/files/ILAB/Cocoa%20Webinar%20-%20Final.pdf