25 öngörü hatası: kurumlar geleceğe bakışlarını nasıl mahveder

Öngörü hataları çizimi: boş bir yönetim kurulu salonunda pirinç bir teleskop yaldızlı bir aynaya çevrilmiş, açık bir kapının ardında denizin üzerinde fırtına toplanıyor.
How to Predict the Future…and WIN! kitabındaki 25 öngörü hatası. Yapay zekâyla üretilmiş illüstrasyon; kart tasarımı: Competitive Futures.

İngilizce sürüm (English version): 25 Foresight Mistakes: How Organizations Ruin Their View of the Future

Öngörü hataları nadiren yöntemden kaynaklanır. Geleceği yanlış okuyan kurumların çoğunun verisi, bütçesi ve odada akıllı insanları vardı. Başarısız olan davranıştı: kimin dinlendiği, neyin söylenmesine izin verildiği, kimin ne kadar ileriye bakmaya razı olduğu ve bulguların sonradan ne olduğu. 2011’de bu davranışlardan 25’ini bir kitapta topladım. Bu sayfa hepsini, her birinin düzeltmesiyle birlikte sunuyor.

Bir bakışta

  • Nedir: How to Predict the Future…and WIN! (Wallingford Press, 2011) kitabındaki 25 davranışın tam listesi. Her birine kitapta verdiğim düzeltme ve değer eşlik ediyor.
  • Kimler yapar: kitabın ifadesiyle, “kimse masum değildir; bakanlardan ve CEO’lardan stajyerlere kadar, hatta biz fütürist danışmanlar bile.”
  • Nasıl gruplanır: beş ailede. Nereye bakılıyor, odada kim var, siyaset ve ego, zaman ve hayal gücü ve takip.
  • Liste nasıl kullanılır: bir denetim olarak. Bir sonrakine başlamadan önce son strateji veya öngörü projenizi bu listeye göre puanlayın.
  • Devamı: her satır, yayımladığımız durumlarda daha ayrıntılı bir rehbere bağlantı veriyor.

Liste nereden geliyor

Eric Garland’ın How to Predict the Future…and WIN! (Wallingford Press, 2011) kitabının kapağı.
How to Predict the Future…and WIN! (2011)

How to Predict the Future…and WIN! iş stratejisi kitaplarının bir hicvidir. Anlatıcısı Dr. P. Hughes Egon adında, “dünyaca ünlü bir fütürolojik tahminbilimci” olan kurgusal bir karakterdir ve geleceği tahmin etmek için 25 tavsiye verir. Her tavsiye, bir müşterinin planlamasına zarar verdiğine tanık olduğum gerçek bir davranıştır ve iyi bir öğütmüş gibi sunulur.

Egon tek bir kişiye dayanmıyor. Kitapta onu “kamusal alanda ‘gelecek’ sözcüğünü statükoyu tutkuyla anlatmak için kullanan, pahalı takım elbiseli sahte entelektüel ordularının kolektif id’i” olarak tanımladım. Her tavsiyesinin ardından, kitabın gelecek istihbaratı bakışı dediği şeyle, “rasyonel, veriye dayalı öngörü felsefemle” ve bir kurumun bu hatayı yapmayı bırakması için ihtiyaç duyacağı olumlu bir değerle yanıt verdim.

Aşağıdaki tablolar Egon’un tavsiyesini, benim düzeltmemi ve değeri kitaptan çevrilmiş olarak veriyor. Egon’un tavsiyeleri yapılmaması gereken şeylerdir.

Aile 1: nereye bakılıyor

Bu altı hata, analiz başlamadan kanıtların kapsamını daraltır.

#Hata (Egon’un tavsiyesi)DüzeltmeDeğerDaha fazlası
1Yalnızca büyük medyayı dinleyin“Otorite bir dönüm noktasında”Bütün seslere açıklıkTrend analizi (İngilizce)
5Sahte rakamların gerçek kavrayışa üstün gelmesine izin verin“Nitel analiz isteğe bağlı değildir”Felsefe
11Teknolojiye ve iş dünyasına güvenin; kültürü, toplumu ve felsefeyi yok sayın“Gelecek yalnızca iş dünyasından çok daha fazlası tarafından belirlenir.”Bütünsel düşünceSTEEP analizi
13Bütün kaynaklarınızı tek bir ülkeden, tercihen kendi ülkenizden alın“Dünyanın büyük bölümünü yok sayarak küresel geleceği inceleyemezsiniz.”KozmopolitlikYabancı dilde OSINT
16Asla tarihle karşılaştırma yapmayın! O ahmakların bilgisayarı bile yoktu!“Geçmişi takdir etmeden geleceği incelemek imkânsızdır.”Ortak insanlıkHer yeni teknoloji dünya barışı vaat eder (İngilizce)
21Göz alıcı olanla önemli olanı karıştırın“Gelecek göz alıcı olmaktan çok kaba ve çamurludur.”OlgunlukTedarik zinciri riski (İngilizce)

Tavsiye 5, sayısal düşünen insanları şaşırtan tavsiyedir. Göstergeler yararlıdır. Hata, bir rakamı yalnızca rakam olduğu için anlaşılmış saymaktır. Kitabın, kafası tablo sütunlarıyla dolu genç bir analist için önerdiği sınav tek bir sorudur: bu rakamlar gerçekte neyi temsil ediyor?

Aile 2: odada kim var

Bu dört hata, kimin geleceğinin inceleneceğine ve kimin geleceğinin yok sayılacağına karar verir.

#Hata (Egon’un tavsiyesi)DüzeltmeDeğerDaha fazlası
3Yeni rakipleri ve kenardaki oyuncuları küçümseyin“Kimin ya da neyin yıkıcı olabileceğini asla bilemezsiniz.”Zayıf sinyale değer vermeGeleceğin rakipleri (İngilizce)
14Bireyleri ya da küçük grupları düşünerek vakit kaybetmeyinKitabın yanıtı bir şakadır: yayıncılar kalın kitapları sevdiği için bu yine tavsiye 3’tür.KısalıkGeleceğin rakipleri (İngilizce)
17Masaya gençleri, yoksulları, sanatçıları ya da herhangi bir farklı görüşü davet etmeyin“Paydaşları unutmayın.”KapsayıcılıkGelecek çarkı (İngilizce)
20Gelecek kuşakların sizin değerlerinizi, önyargılarınızı, batıl inançlarınızı ve arzularınızı paylaşacağını varsayın“Gelecek senaryolarınızdaki insanlar büyük olasılıkla sizin gibi düşünmeyecek.”Mesafe

Kitabın tavsiye 3 için verdiği örnek Nokia’dır. Nokia, cep telefonu şirketi olmadan önce, başka şeylerin yanı sıra lastik çizme ve kablo yalıtımı satan bir Fin holdingiydi. En büyük müşterisi Sovyetler Birliği çökünce Nokia bütün şirketi cep telefonuna yatırdı. Kitapta yazdığım gibi, Motorola’nın rekabet istihbaratı ekibi daha sonra, İskandinav bir çizme üreticisinin sessizce arkalarından yetişebileceği hiç akıllarına gelmediğini söyledi. İnsanlar gelecekteki rekabetten söz ederken genellikle zaten korktukları şirketlerin adını sayar.

Aile 3: siyaset ve ego

Bu yedi hatanın gelecekle hiçbir ilgisi yok. Binadaki insanlarla ilgililer.

#Hata (Egon’un tavsiyesi)DüzeltmeDeğerDaha fazlası
2İç siyaseti dış verilerin üstünde tutun“Uzun vadeyi benimseyin.”Açık diyalogKurumlar uyarı işaretlerini neden görmezden gelir (İngilizce)
6Yalnızca olumlu bilgiye odaklanın; olumsuz olanları cezalandırın“Haberciyi vurmayın”Nesnel analizKurumlar uyarı işaretlerini neden görmezden gelir (İngilizce)
7Alay edin, alay edin, alay edin!“Alçakgönüllülük acıtır, kibir öldürür.”SaygıKurumlar uyarı işaretlerini neden görmezden gelir (İngilizce)
8Tahminlerin olasılığını, onları sunan kişinin karizmasına göre değerlendirin“Planlarınızın merkezinde soğukkanlı analiz olmalı.”Biçimden önce özBir tahmin nasıl değerlendirilir (İngilizce)
15Kişisel algılayın! Egonuzun bütün gelecek vizyonlarının yıldızı olmasını sağlayın“Öngörü çalışmanızdan etkilenenlerin duygusal tepkisini anlayın.”İçerikten önce süreç
18Sonucu baştan kafanızda belirleyin ve bütün bilgileri ona doğru itin“Kararı veriler yönlendirsin, yoksa hiç uğraşmayın”Eleştirel düşünceRakip hipotezler analizi
24Meslektaşlarınız geleceğe dair görüşünüze hemen inanmadığında bunu kişisel algılayın“Değişimin gerekçesini ortaya koyun”İnsanın karmaşık psikolojisini anlamaÖngörüyü iletmek (İngilizce)

Tavsiye 2’nin düzeltmesi, o toplantıda oturana kadar tuhaf gelir. Uzun vadeden söz etmek, bölünmüş bir yönetim ekibine kendi hakkında tartışmayı bırakmanın bir yolunu verir. Kitapta soruyu şöyle sordum: “Arkadaşlar, bir an için kendimizi unutalım: tarım nereye gidiyor?”

Aile 4: zaman ve hayal gücü

Bu beş hata geleceği, bugüne benzeyene kadar küçültür.

#Hata (Egon’un tavsiyesi)DüzeltmeDeğerDaha fazlası
4Tek bir senaryoya dayanarak plan yapın“Esneklik ve dayanıklılıktan daha güçlü bir şey yoktur.”Değişime açıklıkSenaryo planlama (İngilizce)
9İçinde bulunduğumuz anı 1980’lerle karşılaştırın“Geçmişin varsayımları geleceğe uymaz.”Geniş tarihsel vizyon
10Sonuca varmadan, karar vermeden ve harekete geçmeden önce eksiksiz bilgiyi bekleyin“Nicel, kesinlikle yetkin ve cilalı bilgiyi beklerseniz, o gelmeden iflas edersiniz.”Cesaretİstihbarat her zaman yanılır. Yine de karar verin. (İngilizce)
1220 yıl ileriye baktığınızı söyleyin ama bugünü inceleyin“Sahte öngörü, hiç öngörü olmamasından daha zararlıdır.”Entelektüel titizlikStratejik öngörü (İngilizce)
22Bütün modelin değişiyor olabileceğini asla ima etmeyin“Dönüşüm hâlindeki bir dünyada büyük olasılıkla oldukça önemli bir şeyi değiştirmeniz gerekecek.”BütüncülükSistem haritalama (İngilizce)

Tavsiye 22 tarihe dair bir gözleme dayanıyor. Bugün sanayileşmiş Batı’da büyük bir kurumu yöneten hemen herkes, aynı modelin uzun bir genişleme dönemi içinde büyüdü. Kitapta görece başarı ve istikrarla geçen altmış yıllık bir dönemi “tuhaf” diye nitelendirdim. Yalnızca o dönemi tanıyan liderler onu normal sayma ve her türlü yapısal değişim imasını panik yaratmak olarak duyma eğilimindedir.

Aile 5: takip

Bu üç hata, iyi yapılmış bir çalışmayı boşa harcar.

#Hata (Egon’un tavsiyesi)DüzeltmeDeğerDaha fazlası
19Çalışmanın bulgularını gizli tutun; onları bütün kuruma ulaştırmaya çalışmayın“Öngörü bir kurumu dönüştürecekse herkesin aklında olmalıdır.”Geleceğe odaklı bir kültür kurmakÖngörüyü iletmek (İngilizce)
23Geleceği en soyut, en jargonlu ve en kolay görmezden gelinebilecek dille anlatın“Onlara açık açık söyleyin.”AçıklıkÖngörüyü iletmek (İngilizce)
25Bu tür analizin on yılda bir yapılan bir etkinlik olmasını sağlayın“Her kurum kültürü, her gün geleceğe odaklı olmalıdır.”BağlılıkÖngörüyü iletmek (İngilizce)

Beş soruluk denetim

25’inin hepsini puanlamanız gerekmiyor. Aile başına bir soru, son projenizin nerede yoldan çıktığını size söyler.

  1. Nereye bakılıyor. Kaynaklarımızın kaçı sektörümüzün, ülkemizin ve iş basınının dışından geldi?
  2. Odada kim var. Bu gelecekten kimler etkilenecek ama fikri sorulmadı?
  3. Siyaset ve ego. Burada hangi bulgu hoş karşılanmazdı ve en son böyle bir bulgu getiren kişiye ne oldu?
  4. Zaman ve hayal gücü. Birden fazla geleceği inceledik mi ve bunlardan biri önemli bir şeyi değiştirmemizi gerektiriyor muydu?
  5. Takip. Proje ekibi dışında bulguları kim okudu ve bir sonraki gözden geçirme ne zaman?

Bir sorunun iyi bir yanıtı yoksa o ailenin tablosuna dönün ve düzeltmeleri okuyun.

Liste, bir istihbarat işlevi kurmak hakkında ne öğretiyor

Satırları sayın. 25 hatadan altısı kaynaklarla ilgili. Kalan 19’u insanlar, siyaset, hayal gücü ve takiple ilgili. Bu oran, otuz yıllık uygulamada gördüklerimle örtüşüyor ve bir istihbarat ya da öngörü birimi kuran herkes için bir sonuç doğuruyor.

Kitabın kapanışında, Aurora WDC’den Arik Johnson’ın bir tespitini aktardım: veri kıtlığı çağını geride bıraktık. Eskiden üstünlük, en iyi toplama ağına sahip olanındı. Artık herkesin görebildiğini rakiplerinden daha iyi yorumlayanın. Esas olarak toplama etrafında tasarlanmış bir istihbarat işlevi, eski sorun için tasarlanmıştır.

Bugünkü soruna göre tasarlanmış bir işlev üç şeyi korur. Kötü haber getiren analisti korur. Yönetimin takviminde bulguların konuşulduğu düzenli bir yeri korur. Ve bütün modelin değişiyor olabileceğini söyleme hakkını korur. Üçü de pahalı değildir. Her biri üst kademeden birini rahatsız eder ve bu yüzden nadirdir.

Kitap, hâlâ arkasında durduğum bir cümleyle biter: “her hicvin ardında zamanını bekleyen bir iyimserlik vardır.”

Sık sorulan sorular

En yaygın öngörü hataları nelerdir?

Tek bir senaryoya göre plan yapmak, karar vermeden önce eksiksiz bilgiyi beklemek, yalnızca bugünü inceleyen bir çalışmaya uzun vadeli demek ve öngörüyü on yılda bir yapılan bir etkinlik gibi görmek. Dördü de How to Predict the Future…and WIN! kitabındaki 25’lik listeden.

Stratejik öngörü programları neden başarısız olur?

Genellikle teknik değil, insani nedenlerle. Bu listedeki 25 hatadan altısı, bir kurumun bilgisini nereden edindiğiyle ilgili. Geri kalanı kimin dinlendiği, iç siyaset, sınırlı bir zaman ufku ve bulguların paylaşılmaması ve yeniden gözden geçirilmemesiyle ilgili.

Dr. P. Hughes Egon kimdir?

How to Predict the Future…and WIN! kitabını anlatan kurgusal bir danışman. Hepsi kötü öğüt olan 25 tavsiye verir. Kitabın yazarı Eric Garland her birine bir düzeltmeyle yanıt verir.

Bir öngörü projesi nasıl denetlenir?

Beş hata ailesinin her biri için bir soru sorun: nereye baktınız, odada kim vardı, siyaset ve ego bulgulara ne yaptı, ne kadar uzağı ve ne kadar geniş hayal ettiniz ve rapor teslim edildikten sonra ne oldu.

How to Predict the Future…and WIN! ciddi bir kitap mı?

Ciddi bir amacı olan bir hiciv. Tavsiyeler şaka. Her tavsiyeden sonra gelen düzeltmeler yazarın gerçek uygulamasıdır ve kitap, geleceğe odaklı kurumlar için bir dizi değerle sona erer.

Kitabın kendi tahminleri tuttu mu?

Onları açıkça puanladık. Bkz. 2011 karnesi (İngilizce).

Competitive Futures ile çalışın

Competitive Futures, öngörü denetimleri, yönetici atölyeleri ve konuşmalarla yönetim ekiplerinin bu hatalardan hangilerinin planlamalarına yerleşmiş olduğunu bulmalarına yardımcı olur. Kurumunuzu konuşmak için şirketle iletişime geçin (İngilizce).

İlgili yazılar

Kaynakça

  • Garland, Eric. How to Predict the Future…and WIN! Wallingford Press, 2011.
  • Garland, Eric. Future, Inc.: How Businesses Can Anticipate and Profit from What’s Next. New York: AMACOM, 2007.