Derin Devlet Gerçekti: Türkiye’de Devlet İçindeki Devletin Tarihi

English version: The Deep State Was Real: Derin Devlet and the History of Turkey’s State Within the State
2017’nin başından beri belirli bir siyasi görüşteki Amerikalılar bir “Deep State”ten söz ediyor: seçimi kim kazanırsa kazansın ülkeyi yönettiği söylenen, seçilmemiş görevlilerden oluşan karanlık bir ağ. Diğer birçok Amerikalı ise bu ifadeyi bir espri konusu sayıyor.
İki grup da Türkçe bir kavramı kullanıyor. “Deep state”, derin devlet sözünün çevirisidir ve Türkiye’de bu bir teori değildi. Türkiye’deki derin devletin bir dairesi, bir bütçesi, silah depoları ve geride bıraktığı ölüler vardı. Soğuk Savaş’taki çekirdeği, komünizmle mücadele için 1952’de kurulan gizli bir ordu birimiydi. Bu birim Ankara’da Amerikan askerî yardım heyetiyle aynı binada çalıştı ve giderlerini yirmi yıl boyunca Amerika Birleşik Devletleri karşıladı. Görevdeki bir başbakan onun varlığını tesadüfen öğrendi.
Bu sayfa derin devletin nereden geldiğini, onu açığa çıkaran trafik kazasını, adının karıştığı darbeleri ve onu bitirmesi beklenen ama sahte delillere dayandığı ortaya çıkan darbe davalarını anlatıyor. Resmî teşkilatlar için Türk istihbaratı rehberimize (İngilizce) bakabilirsiniz.
Bir bakışta derin devlet
- Kavram: Derin devlet. 3 Kasım 1996’daki Susurluk kazasından sonra gündelik Türkçeye yerleşti ve 2017 başında Amerikan siyasetine girdi.
- Türkiye’de ne anlama gelir: Ordu, polis ve istihbarat teşkilatları içinde, ülkücü militanlarla ve organize suç örgütleriyle birlikte, hukukun ve seçilmiş hükûmetlerin denetiminin dışında çalışan ağlar.
- Eski kökler: 1913–1918 Teşkilât-ı Mahsusa’sı ve Osmanlı’nın son döneminin çetecilik alışkanlıkları.
- Soğuk Savaş çekirdeği: Türkiye’nin NATO’ya girdiği yıl, Eylül 1952’de kurulan, sonradan Özel Harp Dairesi adını alan ve kamuoyunun Kontrgerilla olarak tanıdığı birim.
- Parayı kim ödedi: 1974’e kadar Amerika Birleşik Devletleri.
- Darbeler: Ordu 1960, 1971, 1980 ve 1997’de seçilmiş hükûmetleri devirdi ya da çekilmeye zorladı.
- Davalar: 2007–2019 arasındaki Ergenekon ve Balyoz davalarında yüzlerce subay darbe planlamaktan mahkûm edildi. Bütün mahkûmiyetler sonradan bozuldu.

Derin devlet nedir?
Tarihçi Ryan Gingeras derin devleti, resmî olmayan ya da varlığı kabul edilmeyen kişilerin devlet politikasının belirlenmesinde ve uygulanmasında rol aldığı gölge ya da paralel bir yönetim düzeni olarak tanımlar (Gingeras, “How the Deep State Came to America”). Türkçedeki kullanımıyla kavram belirli bir soruya cevap verir: devlet için çalışan insanlar neden hep çetecilerin, ölüm mangalarının ve darbe planlarının yanında ortaya çıkıyor?
Derin devlet hiçbir zaman üye listesi olan tek bir örgüt olmadı. Devletin, hukukun ulaşamadığı düşmanları olduğu inancını paylaşan, iç içe geçmiş ağlardan oluşuyordu. Bu düşmanlar komünistler, Kürt ayrılıkçılar, İslamcılar, Ermeni militanlar ve bazen de seçilmiş hükûmetin kendisiydi.
Derin devleti Atatürk mü kurdu?
Kavramın anlattığı biçimiyle hayır. Cumhuriyet’in ilk yılları hakkında iki şey doğrudur. Mustafa Kemal Atatürk’ün hükûmeti komünizmi baştan itibaren denetim altında tuttu: 1920’de hareketi kontrol etmek için resmî bir Komünist Fırkası kurdurdu ve gerçek partinin önderleri Ocak 1921’de Trabzon açıklarında öldürüldü. Aynı hükûmet 1926’da Cumhuriyet’in ilk istihbarat teşkilatını, Millî Emniyet Hizmeti’ni de kurdu.
Derin devletin merkezindeki gizli antikomünist ordu ise daha sonra geldi. Atatürk’ün ölümünden 14 yıl sonra, 1952’de, seçilmiş Demokrat Parti hükûmeti döneminde ve Amerikan yardımıyla kuruldu. Atatürk kuşağının sağladığı şey kadrolar ve alışkanlıklardı. Cumhuriyet’i kuranların birçoğu İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde ve onun Teşkilât-ı Mahsusa’sında görev yapmıştı. Teşkilât-ı Mahsusa eşkıyaları ve salıverilmiş mahkûmları devlet politikasının aracı olarak kullanmıştı. Tarihçiler derin devletin çalışma yöntemini, yani devletin açıkça yapamadığı işi kanun kaçaklarına yaptırmasını, o yıllara dayandırır. Osmanlı istihbaratının tarihi sayfamız o dönemi anlatıyor.
Ordu bir de rol devraldı. Kendini Atatürk’ün laik cumhuriyetinin bekçisi ve siyasetçiler cumhuriyeti tehlikeye attığında müdahale etmekle yükümlü saydı. Sonraki bütün darbeler bu gerekçeyle savunuldu.
1952: komünizme karşı gizli bir ordu
Türkiye Şubat 1952’de NATO’ya girdi. Aynı yılın eylül ayında, ABD ordusundan yardım istemiş olan Genelkurmay, gayrinizami harp için bir birim kurdu. Birim ertesi yıl Seferberlik Tetkik Kurulu adını aldı, sonra da Özel Harp Dairesi oldu (ABD askerî arşivlerindeki kuruluş belgeleri).
Resmî görevi, NATO ülkelerinin Batı Avrupa’da kurduğu “geride kalma” ağlarınınkiyle aynıydı: Sovyetler Birliği ülkeyi işgal ederse ya da komünistler iktidarı ele geçirirse, eğitilmiş hücreler düşman hatlarının gerisinde kalıp gerilla savaşı verecekti. Birim, Ankara’da Amerikan Askerî Yardım Heyeti’nin binasında çalıştı. Ülkenin dört bir yanında gizli silah depoları bulundurdu ve askerlerin yanında sivilleri de eğitti.
Kamuoyu onu bir ödenek talebi sayesinde öğrendi. 1974’te Genelkurmay Başkanı, Başbakan Bülent Ecevit’ten Özel Harp Dairesi adlı bir yer için acil para istedi. Ecevit bu dairenin adını o güne kadar hiç duymamıştı. Giderlerin o zamana kadar nereden karşılandığını sordu. Kendisine, giderleri gizli bir ödenekle ABD’nin karşıladığı ve dairenin Amerikan heyetiyle aynı binada bulunduğu söylendi (Ecevit’in anlatımı). Amerikan desteği o yıl sona erdi. Ecevit sonradan Cumhurbaşkanı’na, 1970’lerin siyasi şiddetinde bu birimin parmağı olduğundan şüphelendiğini bildirdi.
Seferberlik Tetkik Kurulu’ndan kontrgerillaya
Sovyet işgali gerçekleşmedi ve birimin becerileri içeriye çevrildi.
6-7 Eylül 1955. 6 ve 7 Eylül 1955’te, Atatürk’ün Selanik’te doğduğu evin bombalandığına dair asılsız bir haberin ardından kalabalıklar İstanbul’da Rumlara ait binlerce evi, dükkânı ve kiliseyi tahrip etti. 1991’de, Özel Harp Dairesi’nin başkanlığını yapmış emekli Orgeneral Sabri Yirmibeşoğlu bir gazeteciye olayların “bir Özel Harp işi” ve muhteşem bir örgütlenme olduğunu söyledi (sözleri). Sonradan bu sözlerini düzeltmeye çalıştı. 2010’da ise Kıbrıs’ta halkın direncini artırmak için bir cami yaktıklarını anlattı.
1970’ler. 1980 darbesinden önceki sağ-sol çatışmalarında binlerce insan öldü. Sağ taraftaki öldürmelerin büyük bölümünü ülkücü gençlik militanları yaptı. Dönemin subayları ve siyasetçileri, aralarında Ecevit de olmak üzere, Özel Harp Dairesi’nin bu hareketin içinde elemanları olduğunu söyledi. 1977’de İstanbul’da Taksim Meydanı’ndaki 1 Mayıs mitingine ateş açanların kimliği hiçbir zaman belirlenemedi. O gün 34 kişi hayatını kaybetti.
1990’lar. Güneydoğu’da PKK’ya karşı yürütülen savaşta binlerce cinayetin faili meçhul kaldı. Bunların birçoğu, devletin varlığını yıllarca inkâr ettiği jandarma istihbarat birimi JİTEM’e atfedildi.
Susurluk, 1996: her şeyi kanıtlayan kaza
3 Kasım 1996 akşamı, Balıkesir’in Susurluk ilçesi yakınlarında siyah bir Mercedes bir kamyona çarptı. Araçtaki dört kişiden üçü öldü (kronoloji).
- Hüseyin Kocadağ: Polis özel harekât timlerinin kurulmasında rol almış üst düzey bir emniyet yetkilisi.
- Abdullah Çatlı: 1978’de yedi solcu öğrencinin öldürülmesinden ve eroin kaçakçılığından aranan, Interpol’ün de aradığı bir ülkücü lider. Üzerinde sahte isimle düzenlenmiş bir kimlik ve resmî belgeler vardı.
- Gonca Us: Eski bir güzellik kraliçesi ve Çatlı’nın arkadaşı.
- Sedat Edip Bucak: Kazadan sağ kurtulan tek kişi. İktidar ortağı Doğru Yol Partisi’nin milletvekili ve korucuları devlet adına PKK ile savaşan bir Kürt aşiretinin lideri.
Araçtan tabancalar, makineli tüfekler ve susturucular da çıktı. Bir emniyet müdürü, firari bir katil zanlısı ve bir iktidar milletvekili silahlı olarak birlikte yolculuk ediyordu ve bunun masum bir açıklamasını kimse yapamadı. Eski Emniyet Genel Müdürü olan İçişleri Bakanı Mehmet Ağar günler içinde istifa etti. Milyonlarca insan her akşam bir dakikalığına ışıklarını söndürerek protesto etti.
Bir Meclis araştırma komisyonu ve Başbakan’ın hazırlattığı, Ocak 1998’de açıklanan rapor, kazanın ortaya çıkardığını anlattı: devlet görevlileri, devletin düşman saydığı kişileri öldürtmek için firari ülkücüleri ve uyuşturucu kaçakçılarını kullanmış, karşılığında onları korumuştu. Meclis, Bucak ile Ağar’ın dokunulmazlığını kaldırdı (Anayasa Mahkemesi kaydı). Ağın askerî kanadı ise hiç incelenmedi.
Susurluk’tan sonra derin devlet dilin bir parçası oldu. Cumhurbaşkanları ve başbakanlar bu sözü kullandı. Recep Tayyip Erdoğan derin devletin Osmanlı’dan beri var olduğunu söyledi ve onun kökünü kazımaya söz verdi.
Darbeler
Türk ordusu 40 yıldan kısa bir sürede dört kez seçilmiş hükûmetleri görevden uzaklaştırdı.
- 27 Mayıs 1960. Subaylar Demokrat Parti hükûmetini devirdi. Başbakan Adnan Menderes yargılandı ve 1961’de idam edildi.
- 12 Mart 1971. Generaller bir muhtıra verdi ve hükûmet istifa etti.
- 12 Eylül 1980. Ordu yönetime doğrudan el koydu, Meclis’i feshetti ve ülkeyi 1983’e kadar yönetti. Yüz binlerce insan gözaltına alındı.
- 28 Şubat 1997. Askerlerin ağırlıkta olduğu Millî Güvenlik Kurulu, Refah Partisi’nin başını çektiği koalisyonu tek bir tank yürütmeden iktidardan uzaklaştırdı. Bu olaya postmodern darbe denir.
Nisan 2007’de Genelkurmay, cumhurbaşkanlığı seçimi hakkında gece yarısı internet sitesinde bir uyarı yayımladı. Bu kez hükûmet geri adım atmadı. Seçime gitti ve kazandı.

Ergenekon ve Balyoz: var olan ve var olmayan darbe planları
Haziran 2007’de polis İstanbul’da bir evde bir sandık el bombası buldu. Savcılar bunun kendilerini Ergenekon adlı gizli bir örgüte götürdüğünü söyledi: Erdoğan hükûmetine karşı bir darbeye zemin hazırlamak için bombalamalar ve suikastlar planlayan subaylar, avukatlar, akademisyenler, gazeteciler ve çetecilerden oluşan bir ağ. Yüzlerce kişi tutuklandı.
Ocak 2010’da bir gazete, ordunun 2003’te Balyoz kod adıyla hazırladığını öne sürdüğü bir planın belgelerini yayımladı. Plana göre camiler bombalanacak ve Yunanistan’la bir çatışma kışkırtılarak yönetime el koymanın bahanesi yaratılacaktı.
Mahkemeler ikisinde de mahkûmiyet kararı verdi.
- Balyoz. Eylül 2012’de 300’den fazla subay hapis cezasına çarptırıldı.
- Ergenekon. 5 Ağustos 2013’te mahkeme Ergenekon’u terör örgütü ilan etti ve eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ’u müebbet hapse mahkûm etti.
Birçok kişi için bu, derin devletin nihayet sanık sandalyesine oturmasıydı. Sonra davalar çöktü.
Balyoz belgeleri 2003 tarihliydi, ama yıllar sonra piyasaya çıkan bir yazılımla yazılmıştı ve 2003’te var olmayan kurumların adını içeriyordu. Haziran 2014’te Anayasa Mahkemesi sanıkların haklarının ihlal edildiğine karar verdi. Yeniden yargılamada savcının kendisi dijital delillerin sahte olduğunu söyledi ve 31 Mart 2015’te 236 sanığın tamamı beraat etti (yeniden yargılama kararı).
Ergenekon mahkûmiyetleri Nisan 2016’da Yargıtay tarafından bozuldu. 1 Temmuz 2019’da mahkeme, Ergenekon adlı bir örgütün varlığına dair delil bulunmadığı sonucuna vararak 235 sanığı örgüt üyeliğinden beraat ettirdi (ikinci karar).
İki davayı da kuran polisler ve savcılar sonradan, o dönemde Erdoğan hükûmetinin müttefiki, 2013’ten itibaren ise düşmanı olan Fethullah Gülen’in yapılanmasına mensup olmakla suçlandı. Hükûmet bugün bu davaların, orduyu tasfiye edip yerine kendi subaylarını yerleştirmeyi amaçlayan bir Gülenci operasyon olduğunu söylüyor.
Dolayısıyla darbe suçlamalarının bilançosu karışıktır. Yukarıdaki dört müdahale gerçekleşti. 2000’lerde yargılananların bir bölümünün Susurluk’un açığa çıkardığı ağlarda gerçek bir geçmişi vardı. İki büyük darbe davası ise uydurma delillere dayandı ve beraatle sonuçlandı.
15 Temmuz 2016
15 Temmuz 2016 gecesi silahlı kuvvetler içindeki bir grup yönetimi ele geçirmeye kalkıştı. Savaş uçakları Meclis binasını bombaladı, askerler Boğaz köprülerini kapattı ve girişim sabaha karşı çökmeden önce yaklaşık 250 kişi öldürüldü. Hükûmet, paralel devlet yapılanması olarak adlandırdığı, ordudaki Gülen mensuplarını sorumlu tuttu. Pennsylvania’da yaşayan Gülen girişimin emrini verdiğini reddetti ve 2024’te öldü. On binlerce subay, hâkim, polis ve öğretmen ihraç edildi ya da hapsedildi.
“Derin devlet” etiketi 20 yıl içinde Kemalist subay kadrosundan ve onun çeteci müttefiklerinden, onların yargılanmasına yardım etmiş olan dinî cemaate geçmişti.
Derin devlet Amerika’ya nasıl gitti?
İngilizce yazan akademisyenler kavramı 1990’larda ve 2000’lerde Türkçeden aldı. Eski bir Kongre danışmanı olan Mike Lofgren, 2014’te ulusal güvenlik kurumları ve Wall Street hakkında yazdığı bir denemede bu sözü kullandı. 2017 başında ise kavram, Başkan Trump’ın destekçilerinin dilinde, hükûmetin içinden Trump’a karşı çalıştığına inandıkları görevlilerin adı oldu.
Amerikan kullanımı ile Türkçedeki asıl anlam nitelik bakımından farklıdır. Türkiye’deki derin devlet Meclis raporlarıyla, mahkeme kayıtlarıyla ve onu yönetmiş generallerin kendi sözleriyle belgelenmiştir; silahlı adamları ve cinayetleri içerir. Amerika’daki kavram ise çoğunlukla seçilmiş bir yönetimin politikasına direnen ya da onu ağırdan alan kariyer memurlarını anlatır. Amerikan versiyonunun ne ifade ettiğine okur kendisi karar verebilir. Türkiye’nin kayıtları, bu sözün ilk olarak ne anlama geldiğinin ölçüsüdür.
Derin devlet, istihbarat ve denetim hakkında ne öğretiyor?
- Bütçede yeri olmayan gizli birimler, parayı kim ödüyorsa ona hesap verir. Türkiye’nin başbakanları 22 yıl boyunca Özel Harp Dairesi’nin varlığından habersizdi, çünkü parasını Washington ödüyordu. Kamuda ya da şirkette, her istihbarat biriminin, parası için imza atan adı belli bir sahibi olmalıdır.
- Bir düşman için kurulan yetenekler bir sonrakine karşı kullanılır. Birim bir Sovyet işgali için kuruldu ve sonunda iç siyasette faaliyet gösterdi. Görevi yazılı olarak tanımlayın ve tehdit değiştiğinde gözden geçirin.
- İnkâr edilebilir ortaklar yüke dönüşür. Devlet firarileri ve kaçakçıları, gerektiğinde reddedilebildikleri için kullandı. Sonunda onlar bir emniyet müdürü ve bir milletvekiliyle aynı arabadaydı. Kurumun kendisinin yapmayacağı işi yapan tedarikçiler, aracılar ve iş bitiriciler aynı riski taşır.
- İstediğiniz sonuca göre davranmadan önce delili kontrol edin. Birçok kişi Balyoz belgelerine, ordu hakkında zaten bildikleriyle uyuştuğu için inandı. Dosyaların üst verileri ise başka bir şey söylüyordu. Tercih edilen sonucu, onu çürütebilecek delille sınamak Rakip Hipotezlerin Analizi yönteminin (İngilizce) amacıdır.
- Bir soruşturma, bir operasyon olabilir. Ergenekon ve Balyoz kovuşturmaları devletten bir ağı çıkardı ve yerine bir başkasını yerleştirdi. Bir dava, onu açanların önünü elverişli biçimde açıyorsa, kimin kazandığını sorun.
Sık sorulan sorular
Derin devlet nedir?
Derin devlet, ordu, polis ve istihbarat içindeki bazı görevlilerin ülkücü militanlar ve organize suç örgütleriyle birlikte, hukukun ve seçilmiş hükûmetlerin denetimi dışında çalıştığı ağlara verilen addır. Kavram, 3 Kasım 1996’daki Susurluk kazasından sonra Türkçede yaygınlaştı.
Derin devlet gerçekten var mıydı?
Evet. 1996’daki Susurluk kazasından sonra bir Meclis araştırma komisyonu ve Başbakanlık Teftiş Kurulu raporu, devlet görevlileri, ülkücü militanlar ve organize suç arasındaki iş birliğini belgeledi. Soğuk Savaş’taki çekirdeği olan Özel Harp Dairesi 1952’de kuruldu, 1974’e kadar ABD tarafından finanse edildi ve varlığı Başbakan Bülent Ecevit tarafından açıklandı.
Derin devleti Atatürk mü kurdu?
Hayır. Atatürk’ün hükûmeti komünizmi bastırdı ve 1926’da Türkiye’nin ilk istihbarat teşkilatını kurdu. Ancak derin devletin merkezindeki gizli antikomünist birim, onun ölümünden 14 yıl sonra, 1952’de kuruldu. Tarihçiler birimin yöntemlerini, Cumhuriyet’in birçok kurucusunun görev yaptığı Osmanlı’nın son dönemindeki Teşkilât-ı Mahsusa’ya dayandırır.
Susurluk skandalı nedir?
3 Kasım 1996’da Susurluk yakınlarında bir Mercedes kaza yaptı. Araçta üst düzey bir emniyet yetkilisi, aranan ülkücü Abdullah Çatlı ve iktidar milletvekili Sedat Bucak ile birlikte silahlar ve susturucular vardı. Yalnızca Bucak kurtuldu. Kaza, devletin firariler ve kaçakçılarla birlikte çalıştığını gösterdi ve İçişleri Bakanı istifa etti.
Ergenekon ve Balyoz davaları nasıl sonuçlandı?
2007 ve 2010’da başlayan bu toplu davalarda subaylar, gazeteciler ve başka kişiler hükûmeti devirmeyi planlamakla suçlandı. Mahkemeler 2012 ve 2013’te yüzlerce kişiyi mahkûm etti. Balyoz mahkûmiyetleri dijital delillerin sahte olduğu ortaya çıkınca bozuldu ve bütün sanıklar 2015’te beraat etti. Ergenekon sanıkları 2019’da örgüt suçlamasından beraat etti.
Amerika’daki “deep state” ile Türkiye’deki derin devlet aynı şey mi?
Hayır. Türkiye’deki derin devlet gizli askerî birimleri, militanları ve organize suçu içerir ve resmî raporlarla, mahkeme kayıtlarıyla belgelenmiştir. Amerikan siyasetinde ise kavram genellikle seçilmiş bir yönetime direndiğine inanılan kariyer memurlarını anlatır. İkisinin ortak noktası adlarından ibarettir.
Competitive Futures ile çalışın
Türkiye, gizli yeteneklerin sahibi, bütçe kalemi ve denetimi olmadığında neler olduğunu 40 yılda öğrendi. Biz, şirketler ve hükûmetler için istihbarat birimlerini, yetkisi ve sınırları en baştan yazılı olacak şekilde kuruyoruz. 20 dakikalık bir görüşme isteyin (iletişim sayfası İngilizcedir).
Competitive Futures’tan ilgili analizler
- Osmanlı İstihbaratının Tarihi: Fatih Sultan Mehmed’den Teşkilât-ı Mahsusa’ya
- Türk İstihbaratı: Tarih, Yapı ve Gündem (İngilizce)
- MI5 ve MI6’nın Tarihi (İngilizce)
- James Jesus Angleton ve Karşı İstihbarat (İngilizce)
- Rakip Hipotezlerin Analizi (İngilizce)
- Dünyada İstihbarat Servisleri (İngilizce)
Kaynakça
- Gingeras, R. (2010). Last rites for a “pure bandit”: Clandestine service, historiography and the origins of the Turkish “deep state.” Past & Present, 206, 151–174.
- Gingeras, R. (2011). In the hunt for the “Sultans of Smack”: Dope, gangsters and the construction of the Turkish deep state. Middle East Journal, 65(3), 426–441.
- Gingeras, R. (2014). Heroin, Organized Crime, and the Making of Modern Turkey. Oxford University Press.
- Gingeras, R. (2019). How the deep state came to America: A history. War on the Rocks.
- Güllapoğlu, F. (1991). Tanksız Topsuz Harekât. Tekin Yayınevi.
- Jenkins, G. (2009). Between Fact and Fantasy: Turkey’s Ergenekon Investigation. Central Asia-Caucasus Institute, Silk Road Paper.
- Jenkins, G. (2014). The Balyoz retrial and the changing politics of Turkish justice. Turkey Analyst, 7(12).
- Lofgren, M. (2016). The Deep State: The Fall of the Constitution and the Rise of a Shadow Government. Viking.
- Söyler, M. (2015). The Turkish Deep State: State Consolidation, Civil-Military Relations and Democracy. Routledge.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1997). Susurluk Araştırma Komisyonu Raporu.
- Başbakanlık Teftiş Kurulu. (1998). Susurluk Raporu [Kutlu Savaş raporu].
- Anayasa Mahkemesi. Sedat Edip Bucak ve Mehmet Ağar’ın yasama dokunulmazlığına ilişkin 1997/74 sayılı karar.
- Anayasa Mahkemesi. (18 Haziran 2014). Balyoz davasına ilişkin bireysel başvurular.
Bu yazı, Dünyada İstihbarat Servisleri rehberimizin (İngilizce) bir parçasıdır.